Jeśli umowa na czas określony ma zostać zakończona przed wskazaną datą, od razu pojawia się pytanie o długość wypowiedzenia. To ma praktyczny skutek: od tego zależy, kiedy ustanie zatrudnienie, kiedy przestanie przysługiwać wynagrodzenie i ile czasu zostanie na przekazanie obowiązków. W przypadku umowy na czas określony okres wypowiedzenia co do zasady liczy się tak samo jak przy umowie na czas nieokreślony. Nie decyduje sama nazwa umowy, tylko przede wszystkim staż pracy u danego pracodawcy. Warto też pamiętać, że nie każda umowa terminowa kończy się wypowiedzeniem — często po prostu wygasa z upływem czasu, na który została zawarta.
Od czego zależy okres wypowiedzenia umowy na czas określony
Najważniejsza zasada jest prosta: okres wypowiedzenia umowy na czas określony zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Nie ma znaczenia, czy to pierwsza umowa terminowa, kolejna, ani na ile miesięcy została podpisana. Liczy się łączny staż pracy u tego samego pracodawcy.
Obecnie obowiązują trzy podstawowe okresy wypowiedzenia:
- 2 tygodnie – gdy zatrudnienie trwa krócej niż 6 miesięcy,
- 1 miesiąc – gdy zatrudnienie trwa co najmniej 6 miesięcy,
- 3 miesiące – gdy zatrudnienie trwa co najmniej 3 lata.
To rozwiązanie bywa zaskoczeniem dla osób, które zakładają, że umowa terminowa zawsze „kończy się szybciej”. Tak nie jest. Jeżeli pracownik jest związany z pracodawcą od dłuższego czasu, nawet na podstawie kolejnych umów na czas określony, wypowiedzenie może trwać pełne 3 miesiące.
Przy umowie na czas określony nie obowiązuje odrębna, krótsza tabela wypowiedzeń. Stosuje się te same progi stażu: poniżej 6 miesięcy, od 6 miesięcy i od 3 lat.
Czy każdą umowę na czas określony można wypowiedzieć
Dziś co do zasady umowę o pracę na czas określony można wypowiedzieć. Nie trzeba już zastrzegać w jej treści specjalnego postanowienia, że strony dopuszczają wypowiedzenie. To ważna zmiana względem dawnych zasad, które przez lata wprowadzały sporo nieporozumień.
W praktyce oznacza to, że pracownik i pracodawca mogą zakończyć taką umowę przed terminem, z zachowaniem właściwego okresu wypowiedzenia. Nie trzeba czekać do dnia wskazanego w umowie jako data końcowa.
Co innego, gdy umowa po prostu dobiega końca. Jeżeli zawarto ją do konkretnego dnia i żadna ze stron wcześniej jej nie wypowie, stosunek pracy rozwiązuje się automatycznie z upływem terminu. W takiej sytuacji okres wypowiedzenia w ogóle nie ma zastosowania, bo nie dochodzi do wypowiedzenia, tylko do naturalnego zakończenia umowy.
Kiedy nie dochodzi do wypowiedzenia, mimo że umowa się kończy
W codziennych rozmowach często mówi się: „skończyło się wypowiedzenie”, choć formalnie żadnego wypowiedzenia nie było. To częsty skrót myślowy, ale w prawie pracy ma znaczenie. Jeżeli umowa terminowa została zawarta na przykład do końca września i nikt jej wcześniej nie wypowie, kończy się ostatniego dnia września z mocy samej umowy.
To istotne z kilku powodów. Po pierwsze, nie trzeba składać odrębnego pisma o wypowiedzeniu. Po drugie, nie biegnie żaden okres wypowiedzenia. Po trzecie, data ustania stosunku pracy jest z góry znana już przy podpisywaniu dokumentów.
Bywa też tak, że strony chcą rozstać się wcześniej i wybierają porozumienie stron. Wtedy również nie stosuje się ustawowych okresów wypowiedzenia, chyba że strony same wpiszą określoną datę zakończenia. To rozwiązanie jest elastyczne, ale wymaga zgody obu stron.
Z punktu widzenia pracownika różnica jest praktyczna. Przy wypowiedzeniu jednostronnym druga strona nie musi się zgadzać, ale trzeba odczekać ustawowy okres. Przy porozumieniu można zakończyć zatrudnienie nawet od razu, lecz bez wspólnej zgody nic z tego nie wyjdzie.
Właśnie dlatego przed złożeniem pisma warto ustalić, z jakim trybem zakończenia umowy ma się do czynienia. To pozwala uniknąć nieporozumień co do daty rozwiązania stosunku pracy.
Jak liczyć okres wypowiedzenia w praktyce
Sama długość okresu wypowiedzenia to jedno, ale równie ważne jest jego prawidłowe liczenie. W praktyce właśnie tu pojawia się najwięcej pomyłek. Okres wypowiedzenia nie zawsze biegnie od dnia wręczenia pisma do tego samego dnia kolejnego tygodnia czy miesiąca.
Przy wypowiedzeniu wynoszącym 2 tygodnie okres kończy się zawsze w sobotę. Przy wypowiedzeniu 1-miesięcznym albo 3-miesięcznym koniec przypada zawsze na ostatni dzień miesiąca.
Dla jasności warto spojrzeć na kilka prostych przykładów:
- Wypowiedzenie złożone w środę przy okresie 2 tygodni nie skończy się w środę za dwa tygodnie, tylko w odpowiednią sobotę.
- Wypowiedzenie złożone w połowie miesiąca przy okresie 1 miesiąca zakończy stosunek pracy z końcem kolejnego miesiąca.
- Przy okresie 3 miesięcy rozwiązanie umowy nastąpi z końcem trzeciego pełnego miesiąca liczonego według zasad prawa pracy.
To oznacza, że faktyczny czas oczekiwania bywa dłuższy, niż wynikałoby z prostego liczenia „30 dni” czy „90 dni”. Dlatego data wręczenia wypowiedzenia ma znaczenie praktyczne, zwłaszcza gdy zależy na szybkim zakończeniu zatrudnienia.
Jak ustalić staż pracy do wypowiedzenia
Do ustalenia długości wypowiedzenia bierze się pod uwagę okres zatrudnienia u tego samego pracodawcy. Najczęściej wlicza się nie tylko bieżącą umowę, ale też wcześniejsze okresy pracy u tego pracodawcy, jeżeli tworzą one znaczenie dla stażu zakładowego.
W praktyce najwięcej pytań dotyczy sytuacji, gdy ktoś miał kilka kolejnych umów na czas określony. W takim przypadku nie patrzy się wyłącznie na ostatnią podpisaną umowę. Jeżeli zatrudnienie trwa nieprzerwanie, staż liczy się łącznie.
Znaczenie może mieć też przejęcie zakładu pracy lub inne sytuacje, w których nowy podmiot staje się pracodawcą w miejsce poprzedniego. Wtedy ocena bywa bardziej złożona, ale dla pracownika najważniejsze jest to, że sam podpis pod nową umową nie zawsze „zeruje” staż do wypowiedzenia.
Osobny temat stanowią umowy cywilnoprawne. Co do zasady nie są one okresem zatrudnienia na potrzeby kodeksowego wypowiedzenia umowy o pracę. Jeżeli więc przed etatem była wykonywana praca na innej podstawie, nie należy automatycznie zakładać, że ten czas zwiększy okres wypowiedzenia.
Przy wątpliwościach najlepiej sprawdzić całą historię zatrudnienia u danego pracodawcy, a nie tylko datę ostatniej umowy. To zwykle rozstrzyga, czy obowiązuje 2-tygodniowe, miesięczne czy 3-miesięczne wypowiedzenie.
Czy pracodawca musi podać przyczynę wypowiedzenia
W przypadku wypowiadania umowy na czas określony przez pracodawcę nie warto już opierać się na starym przekonaniu, że „przy terminowej nie trzeba nic uzasadniać”. Obecnie pracodawca powinien wskazać przyczynę wypowiedzenia, a pracownik może ją kwestionować, jeżeli jest niekonkretna, pozorna albo nieprawdziwa.
To ma spore znaczenie praktyczne. Sama forma wypowiedzenia nie może być traktowana jako czysta formalność. Powód rozwiązania umowy powinien być zrozumiały i rzeczywisty. Nie chodzi o rozbudowane uzasadnienie na kilka stron, ale o coś więcej niż ogólnik.
Jeżeli wypowiedzenie jest wadliwe, pracownik może dochodzić swoich praw przed sądem pracy. Zakres roszczeń zależy od okoliczności sprawy, ale sam fakt, że umowa była zawarta na czas określony, nie zamyka drogi do sporu.
Umowa na czas określony nie daje pracodawcy „wolnej ręki” przy wypowiedzeniu. Liczy się nie tylko długość okresu wypowiedzenia, ale też poprawność całej procedury.
Czy okres wypowiedzenia można skrócić albo wydłużyć
Zasadą są okresy wynikające z przepisów, ale w praktyce pojawiają się dwie różne sytuacje: skrócenie za zgodą stron i skrócenie w szczególnych przypadkach przewidzianych przez prawo.
Najczęściej strony po prostu uzgadniają wcześniejszą datę zakończenia stosunku pracy. To nie zmienia trybu rozwiązania umowy, ale pozwala zakończyć ją przed upływem pełnego wypowiedzenia. Takie ustalenie wymaga jednak zgody obu stron.
W niektórych przypadkach pracodawca może też skrócić 3-miesięczny okres wypowiedzenia na zasadach przewidzianych w prawie pracy, zwykle z obowiązkiem wypłaty odszkodowania za pozostałą część okresu. To jednak sytuacja szczególna, a nie standard.
W drugą stronę działa to bardzo ograniczenie. Nie można dowolnie wpisywać do umowy na czas określony dłuższych okresów wypowiedzenia, jeśli miałoby to pogorszyć sytuację pracownika względem przepisów. W prawie pracy działa zasada, że postanowienia mniej korzystne dla pracownika są co do zasady nieskuteczne.
Najczęstsze błędy przy umowie na czas określony
Najwięcej pomyłek wynika nie z samych przepisów, tylko z przyzwyczajeń i obiegowych opinii. Warto uważać zwłaszcza na kilka kwestii:
- przekonanie, że umowa terminowa zawsze ma 2-tygodniowe wypowiedzenie,
- liczenie wypowiedzenia „co do dnia”, zamiast według końca tygodnia lub miesiąca,
- mylenie wypowiedzenia z wygaśnięciem umowy po upływie terminu,
- pomijanie wcześniejszych okresów zatrudnienia u tego samego pracodawcy.
Do tego dochodzi jeszcze jeden praktyczny problem: składanie pisma bez potwierdzenia doręczenia. Przy sporze o datę rozwiązania umowy to potrafi skomplikować sprawę bardziej niż sam okres wypowiedzenia. Dobrze więc zadbać o ślad doręczenia — choćby podpis na kopii albo wysyłkę, którą da się udokumentować.
Podsumowanie jest dość konkretne: okres wypowiedzenia umowy na czas określony wynosi 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące, zależnie od stażu pracy u danego pracodawcy. Sama terminowość umowy nie skraca automatycznie tego okresu. Trzeba jeszcze prawidłowo ustalić, czy w ogóle doszło do wypowiedzenia, od kiedy biegnie termin i czy zachowano wymogi formalne po stronie pracodawcy.