Jeśli w firmie pracuje się przy komputerach dłużej niż kilka godzin dziennie, to temat krzesła biurowego przestaje być „kwestią wygody”, a staje się obowiązkiem wynikającym z przepisów bhp. Zaniedbanie tego obszaru kończy się nie tylko bólami pleców pracowników, ale też problemami przy kontroli PIP. W 2024 r. na rynku jest kilkadziesiąt modeli reklamowanych jako ergonomiczne, ale tylko część spełnia wymogi z rozporządzenia w sprawie bhp na stanowiskach z monitorami ekranowymi i faktycznie pomaga w profilaktyce schorzeń kręgosłupa. Poniżej zestawienie najciekawszych modeli oraz kryteriów, którymi warto się kierować, gdy trzeba wybrać krzesła do biura zgodnie z prawem.
Dlaczego ergonomiczne krzesło to wymóg bhp, a nie gadżet
Przy pracy biurowej większość osób spędza w pozycji siedzącej ponad 7–8 godzin dziennie. Jednocześnie przepisy bhp nakładają na pracodawcę obowiązek takiej organizacji stanowiska, aby nie powodowało ono nadmiernego obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego. W praktyce oznacza to m.in. konieczność zapewnienia odpowiedniego krzesła biurowego, a nie najtańszego modelu z marketu.
Kontrole PIP coraz częściej obejmują ergonomię stanowisk komputerowych. Zastrzeżenia najczęściej dotyczą właśnie krzeseł: brak regulacji oparcia, zbyt niskie podłokietniki, niestabilna podstawa. Dla pracodawcy oznacza to realne ryzyko nakazu wymiany wyposażenia i mandatów, a dla pracowników – bóle pleców, szyi, barków, a nawet długotrwałe zwolnienia lekarskie.
Minimalne wymagania bhp dla krzesła biurowego
Podstawą jest tu rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1.12.1998 r. w sprawie bhp na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. 1998 nr 148 poz. 973). Określa ono, jakie parametry musi spełniać krzesło użytkowane przy komputerze.
Krzesło do pracy przy komputerze powinno mieć: stabilną podstawę co najmniej pięciopodporową z kółkami, możliwość regulacji wysokości siedziska, regulowane i wyprofilowane oparcie podpierające odcinek lędźwiowy oraz tak dobrane wymiary, aby użytkownik miał stabilne podparcie stóp na podłodze lub podnóżku.
W praktyce, przy zakupie krzesła trzeba pilnować co najmniej kilku elementów:
- regulacja wysokości siedziska w szerokim zakresie (dla osób 155–195 cm wzrostu),
- regulowane oparcie z wyraźnym podparciem lędźwi, najlepiej z regulacją wysokości i siły odchylenia,
- stabilna podstawa pięcioramienna z kółkami dobranymi do podłoża,
- brak ostrych krawędzi, odpowiednio wyprofilowane, miękkie siedzisko,
- w przypadku dłuższej pracy – podłokietniki z regulacją wysokości (a najlepiej 3D).
Co ważne, spełnienie minimum z rozporządzenia to dopiero punkt wyjścia. Dobre krzesło ergonomiczne idzie krok dalej i pozwala na dynamiczne siedzenie, czyli częstą zmianę pozycji bez utraty podparcia.
Jak oceniano modele do rankingu 2024
Ranking obejmuje modele powszechnie dostępne w Polsce, używane w biurach i spełniające wymogi bhp dla pracy przy komputerze. Wzięto pod uwagę zarówno aspekty formalne, jak i praktyczne – tak, żeby sprzęt realnie „pracował” na mniejszą liczbę skarg na kręgosłup, a nie tylko dobrze wyglądał w katalogu.
Kluczowe funkcje ergonomiczne
Podczas selekcji modeli zwracano uwagę na kilka grup cech:
Po pierwsze – zakres regulacji. W biurze rzadko kupuje się krzesła „na miarę” pod jedną osobę. Jedno stanowisko może użytkować kilka osób o różnym wzroście, masie ciała, długości nóg i rąk. Stąd przewagę mają modele z szeroką regulacją: wysokość siedziska, głębokość siedziska, regulacja oparcia, zagłówek, podłokietniki 3D lub 4D.
Po drugie – mechanizm synchroniczny. W praktyce chodzi o to, aby oparcie i siedzisko poruszały się względem siebie, a nie „na sztywno”. Pozwala to na lekkie odchylanie się w tył przy zachowaniu podparcia lędźwi, co odciąża kręgosłup. W tanich krzesłach nadal dominuje prosty mechanizm kołyskowy, który trudno uznać za rozwiązanie ergonomiczne przy pracy 8-godzinnej.
Po trzecie – materiały. Siatka na oparciu wentyluje plecy, ale przy niskiej jakości szybko się deformuje. Pianka w siedzisku nie może się „zapadać” po kilku miesiącach – powinna mieć odpowiednią gęstość i sprężystość. Do tego dochodzi jakość kółek, podstawy, podłokietników.
Po czwarte – certyfikaty i normy. Modele z atestami zgodności z normami PN-EN 1335 lub PN-EN 1729 mają wyraźny plus przy kontrolach bhp oraz przetargach publicznych. To sygnał, że krzesło przeszło testy wytrzymałości i funkcjonalności.
Typowe błędy przy wyborze krzesła
Przy okazji tworzenia rankingu widać było kilka powtarzalnych pułapek, w które wpadają działy zakupów i osoby urządzające biuro.
Najczęściej pojawia się kryterium „ładne i tanie”, a kwestie regulacji schodzą na drugi plan. Tymczasem w praktyce firmowej krzesło pracuje po 8–10 godzin dziennie, często przez wiele lat. Oszczędności na poziomie kilkudziesięciu złotych na sztuce później „odbijają się” na absencji chorobowej i narzekaniach zespołu.
Kolejny błąd to kupowanie krzeseł wyłącznie pod jedną, przeciętną sylwetkę. W każdym zespole znajdzie się osoba bardzo niska, bardzo wysoka, o wyraźnej nadwadze lub bardzo szczupła. Dla nich standardowe ustawienia stają się niewystarczające, jeśli krzesło ma ograniczone możliwości regulacji.
Powszechne jest też ignorowanie podłokietników. Tymczasem brak odpowiedniego podparcia przedramion prowokuje do unoszenia barków lub opierania się o blat w nienaturalny sposób, co po kilku miesiącach kończy się bólami szyi i barków.
Ostatnia pułapka to dobieranie krzeseł „z katalogu” bez realnego testu. Warto zadbać o możliwość przetestowania demo kilku modeli – nawet przez jeden dzień – przez rzeczywistych użytkowników.
Krzesło biurowe ergonomiczne ranking 2024 – 7 sprawdzonych modeli
Poniżej zestawienie modeli, które dobrze sprawdzają się w biurach i spełniają wymagania przepisów bhp przy pracy z komputerem. Podział na półki cenowe pomaga dopasować wybór do budżetu firmy.
Modele premium (dla pracy intensywnej, 8+ godzin)
Herman Miller Aeron – ikona ergonomii, dostępna w kilku rozmiarach. Wyjątkowo szeroki zakres regulacji, bardzo dobry mechanizm synchroniczny, wysokiej jakości siatka. Sprawdza się zwłaszcza przy intensywnej pracy biurowej i w działach, gdzie rotacja pracowników na stanowisku jest duża.
Ergohuman Elite – pełna regulacja (w tym głębokość siedziska, zagłówek, podparcie lędźwi, podłokietniki 4D). Oparcie z siatki, solidna podstawa, duży zakres dopasowania do wzrostu użytkownika. Dobry wybór tam, gdzie priorytetem jest ergonomia i realne zmniejszenie skarg na bóle kręgosłupa.
Średnia półka – najlepszy stosunek ceny do ergonomii
Profim LightUp – popularne krzesło projektowane z myślą o standardach europejskich. Posiada mechanizm synchroniczny, regulację głębokości siedziska, opcjonalny zagłówek. Wersje z siatkowym oparciem dobrze sprawdzają się w ciepłych biurach typu open space.
Nowy Styl XENON – model zaprojektowany stricte pod ergonomię pracy biurowej. Szeroki zakres regulacji, wyraźne podparcie lędźwi, możliwość doposażenia w zagłówek i różne typy podłokietników. Często wybierany w większych wdrożeniach korporacyjnych ze względu na dobry stosunek jakości do ceny.
Grospol Ioo – rozbudowana regulacja, mechanizm synchro, siatkowe oparcie i szeroki zagłówek. Dobrze „prowadzi” kręgosłup przy częstym pochylaniu się do klawiatury. Zwykle atrakcyjny cenowo przy zakupach większych partii.
Modele budżetowe – gdy liczy się koszt, ale trzeba spełnić bhp
Unique Office Expert – jedna z ciekawszych opcji budżetowych z mechanizmem synchronicznym. Regulowane podłokietniki, podparcie lędźwi, poprawna jakość wykonania. Sensowna propozycja dla mniejszych firm, które muszą wymienić większą liczbę krzeseł przy ograniczonym budżecie.
IKEA Markus – model prosty, ale zaskakująco poprawny pod względem ergonomii jak na swoją półkę cenową. Wysokie oparcie, siatka, przyzwoity mechanizm odchylenia. Minusy: stosunkowo ograniczona regulacja podłokietników i siedziska, przez co nie będzie idealny dla bardzo niskich lub bardzo wysokich osób.
- Herman Miller Aeron – ergonomia i prestiż, ale wysoka cena
- Ergohuman Elite – rozbudowana regulacja dla wymagających użytkowników
- Profim LightUp – uniwersalne krzesło do większości biur
- Nowy Styl XENON – solidny wybór do dużych wdrożeń
- Grospol Ioo – dobre dopasowanie przy pracy intensywnej
- Unique Office Expert – przyzwoity standard bhp przy niższych kosztach
- IKEA Markus – minimum ergonomii w ograniczonym budżecie
Jak dopasować krzesło do pracownika i stanowiska
Nawet najlepszy model nie spełni swojej roli, jeśli będzie źle ustawiony. Przepisy bhp mówią o zapewnieniu możliwości regulacji, ale praktyka pokazuje, że kluczowe jest krótkie przeszkolenie użytkowników.
Podstawowe zasady są proste: stopy stabilnie na podłodze (lub podnóżku), kolana mniej więcej pod kątem prostym, przedramiona oparte na podłokietnikach lub blacie tak, by barki były rozluźnione, a oparcie podtrzymywało odcinek lędźwiowy. Do tego warto zachęcać do korzystania z funkcji odchylenia oparcia – „sztywne” siedzenie przez cały dzień nie jest zdrowe.
W przypadku pracowników z istniejącymi problemami z kręgosłupem opłaca się rozważyć modele z bardziej rozbudowaną regulacją podparcia lędźwi i możliwością doposażenia w zagłówek. Przy wzroście skrajnym (poniżej 160 cm i powyżej 190 cm) szczególnie ważna staje się regulacja głębokości siedziska.
Podsumowanie praktyczne dla pracodawcy
Przy wyborze krzesła warto patrzeć na nie jak na narzędzie pracy wymagane przez bhp, a nie wyłącznie element wystroju. Modele z powyższego rankingu pozwalają spełnić wymogi rozporządzenia i realnie zmniejszyć dolegliwości wynikające z pracy siedzącej.
- Do pracy intensywnej (8+ godzin) – warto celować w modele z półki średniej i premium, z mechanizmem synchronicznym i szeroką regulacją.
- Przy ograniczonym budżecie – lepiej wybrać tańsze krzesło z pełną regulacją niż efektowny wizualnie fotel z minimalnymi możliwościami dopasowania.
- Przy odbiorze stanowiska pracy – sprawdzić, czy pracownik faktycznie wie, jak ustawić swoje krzesło i z tej regulacji korzysta.
Taki sposób podejścia pozwala nie tylko „odhaczyć” wymogi bhp, ale przede wszystkim uniknąć kosztów związanych z przeciążeniem kręgosłupa u osób pracujących przy komputerze.