Druk ZUS Z-10 służy do uzyskania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia lub innego tytułu do ubezpieczenia chorobowego. Prawidłowe wypełnienie tego formularza decyduje o tym, czy ZUS przyzna świadczenie i w jakiej wysokości. W praktyce większość problemów wynika nie z braku prawa do zasiłku, tylko z błędów w rubrykach. Poniżej opisano krok po kroku, jak przejść przez druk, na co zwracać uwagę i jak uzupełnić go na konkretnym przykładzie.
Kiedy składa się ZUS Z-10 i co przygotować
ZUS Z-10 składa się wtedy, gdy po ustaniu ubezpieczenia (najczęściej po rozwiązaniu umowy o pracę) występuje niezdolność do pracy i jest potrzeba wypłaty zasiłku chorobowego bezpośrednio z ZUS. Chodzi o okresy chorobowego po zakończeniu zatrudnienia, a nie w trakcie jego trwania.
Przed wypełnieniem warto przygotować kilka dokumentów i danych. Ułatwia to przejście przez druk bez wracania do poszczególnych pól:
- dowód osobisty lub paszport – do prawidłowego podania danych osobowych,
- numer PESEL, a w razie jego braku – seria i numer dokumentu tożsamości,
- świadectwo pracy lub umowę – do potwierdzenia daty ustania tytułu ubezpieczenia i rodzaju zatrudnienia,
- zaświadczenia lekarskie e-ZLA (zwolnienia) – daty rozpoczęcia i zakończenia niezdolności do pracy,
- numer rachunku bankowego, jeżeli wypłata ma być na konto.
Druk ZUS Z-10 można pobrać z serwisu ZUS (plik PDF) lub otrzymać w placówce. Wersja papierowa wypełniana jest czytelnie, najlepiej drukowanymi literami. W wersji elektronicznej przez PUE ZUS poszczególne pola odpowiadają tym samym sekcjom, logika jest identyczna.
Strona tytułowa – dane identyfikacyjne
Pierwsza strona formularza zawiera dane identyfikacyjne ubezpieczonego oraz informacje o płatniku składek, u którego zakończyło się ubezpieczenie. To podstawa do przypisania wniosku do właściwej osoby i właściwego tytułu ubezpieczenia.
Dane ubezpieczonego
Na górze druku podaje się dane osoby ubiegającej się o zasiłek. Wypełnia się kolejno: nazwisko, pierwsze imię, data urodzenia, numer PESEL. Jeżeli PESEL nie został nadany, wpisuje się serię i numer dokumentu tożsamości oraz zaznacza odpowiednie pole przewidziane dla takiej sytuacji.
Adres zamieszkania wpisuje się w pełnej formie: ulica, numer domu i mieszkania, kod pocztowy, miejscowość oraz państwo (jeśli jest inne niż Polska). Istotne jest podanie aktualnego adresu, bo tam trafi korespondencja z ZUS. W przypadku częstej zmiany miejsca zamieszkania lepiej wpisać adres, pod którym faktycznie odbiera się listy.
W części dotyczącej kontaktu pojawia się pole na numer telefonu i adres e-mail. Nie są one formalnie obowiązkowe, ale ich wpisanie przyspiesza wyjaśnianie wątpliwości. Jeżeli ZUS może zadzwonić w sprawie brakującego dokumentu, często da się uniknąć wielotygodniowego oczekiwania na list.
W dalszej części druku pojawia się miejsce na numer rachunku bankowego. Gdy ma być wypłata na konto, numer wpisuje się w formacie IBAN (26 cyfr, bez spacji). Jeżeli wypłata ma być przekazem pocztowym, pola z numerem rachunku zostawia się puste – ale trzeba liczyć się z potrąceniem kosztów przekazu.
Dane płatnika i okoliczności ustania ubezpieczenia
Kolejny fragment pierwszej strony dotyczy płatnika składek, czyli podmiotu, u którego ubezpieczenie chorobowe ustało. Najczęściej jest to były pracodawca, ale może to być również zleceniodawca, podmiot prowadzący działalność gospodarczą itp. Wpisuje się pełną nazwę płatnika oraz jego numer NIP/REGON, jeżeli jest znany. W praktyce wystarcza poprawnie podana nazwa i miejscowość – na tej podstawie ZUS identyfikuje płatnika w swoim systemie.
Bardzo ważne jest prawidłowe określenie daty ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego. W przypadku umowy o pracę jest to zwykle dzień wskazany w świadectwie pracy jako data rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli był inny tytuł (np. zlecenie z dobrowolnym chorobowym), trzeba sprawdzić datę zakończenia tej umowy lub wyrejestrowania z ubezpieczeń.
W tej części znajdują się także pola dotyczące rodzaju tytułu ubezpieczenia (np. pracownik, zleceniobiorca, osoba prowadząca działalność). Należy zaznaczyć odpowiedni kwadrat. Od tego zależy, jak ZUS będzie weryfikował prawo do zasiłku oraz okresy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.
Jeżeli data ustania ubezpieczenia nie jest pewna, najlepiej przepisać ją dokładnie ze świadectwa pracy lub zaświadczenia ZUS ZWUA, zamiast wpisywać „z pamięci”. Błędna data może spowodować uznanie, że choroba rozpoczęła się za późno lub za wcześnie w stosunku do wymaganego terminu.
Część dotycząca niezdolności do pracy
Następna duża sekcja formularza dotyczy okresu choroby i okoliczności jej powstania. Na tej podstawie ZUS ocenia, czy spełniony został wymóg powstania niezdolności do pracy w określonym czasie po ustaniu ubezpieczenia oraz czy nie występują przesłanki do odmowy wypłaty.
Okresy zwolnień i załączniki
W odpowiednich polach wpisuje się datę początku i końca niezdolności do pracy, czyli okres wynikający ze zwolnienia lekarskiego e-ZLA. Jeżeli zwolnień jest kilka (np. kontynuacja po przerwie), każde z nich powinno być wykazane jako odrębny okres. W praktyce ZUS i tak widzi wszystkie e-ZLA w systemie, ale wpisanie ich na druku ułatwia analizę sprawy.
Trzeba wskazać, czy niezdolność do pracy powstała przed czy po ustaniu ubezpieczenia. Zasiłek po ustaniu tytułu przysługuje, jeżeli choroba powstała w ciągu określonego czasu od zakończenia ubezpieczenia (co do zasady 14 dni, a w niektórych przypadkach 3 miesięcy, np. przy chorobach zakaźnych lub psychicznych). Dlatego tak ważne jest precyzyjne wpisanie daty.
Formularz zawiera pytania o okoliczności choroby, w tym o ewentualny wypadek przy pracy, wypadek w drodze do pracy lub z pracy, a także o wypadek komunikacyjny czy zdarzenie spowodowane pod wpływem alkoholu. Należy zakreślić odpowiednie pola „tak/nie”. Fałszywe oświadczenie może skutkować nie tylko odmową świadczenia, ale i konsekwencjami karnymi.
Jeżeli choroba wynika z wypadku, choroby zawodowej lub innego zdarzenia szczególnego, do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające te okoliczności (protokół powypadkowy, karta wypadku, orzeczenie). W samym formularzu warto wskazać, że takie dokumenty są załączone, aby ZUS powiązał je z konkretnym roszczeniem.
Oświadczenia, inne źródła dochodu i zgody
Na dole formularza znajduje się część z oświadczeniami ubezpieczonego. To miejsce, w którym potwierdza się, że w czasie choroby nie jest wykonywana praca zarobkowa i nie jest pobierane inne świadczenie z tytułu niezdolności do pracy, które wyklucza zasiłek chorobowy z ZUS.
Pojawia się pytanie o inne tytuły ubezpieczenia w okresie po ustaniu poprzedniego zatrudnienia. Chodzi o sytuacje, gdy np. dzień po rozwiązaniu umowy o pracę została podpisana umowa zlecenia z dobrowolnym chorobowym, założona działalność gospodarcza albo rozpoczęta praca na etacie u innego pracodawcy. W takich przypadkach co do zasady zasiłek po ustaniu poprzedniego tytułu nie będzie przysługiwał, bo istnieje nowy tytuł do ubezpieczenia.
W oświadczeniach znajduje się także informacja, że podane dane są zgodne ze stanem faktycznym i świadomość odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Na tej podstawie ZUS może odstąpić od szczegółowego weryfikowania każdego elementu, ale ma prawo przeprowadzić kontrolę, jeżeli pojawią się wątpliwości.
Na końcu wniosku składa się czytelny podpis oraz datę. Bez podpisu wniosek jest formalnie nieważny i ZUS wezwie do uzupełnienia braków. Podpis musi być złożony własnoręcznie przy wersji papierowej lub przy użyciu mechanizmów autoryzacji na PUE ZUS przy wersji elektronicznej.
Najczęstsze błędy przy ZUS Z-10 i jak ich uniknąć
Praktyka pokazuje, że odrzucenia wniosków wynikają głównie z kilku powtarzalnych błędów. Warto świadomie sprawdzić te punkty przed złożeniem druku, zamiast czekać na wezwanie do uzupełnienia.
Po pierwsze, często mylona jest data ustania ubezpieczenia z datą rozwiązania umowy albo z ostatnim dniem zwolnienia. W przypadku umowy o pracę, gdy ostatni dzień pracy wypada np. 31 stycznia, a choroba trwa dalej, tytuł ubezpieczenia ustaje z tą datą, a nie z dniem zakończenia zwolnienia. Tę datę wpisuje się w formularzu.
Po drugie, wiele osób nie wpisuje adresu, pod którym faktycznie przebywa podczas choroby. ZUS ma prawo przeprowadzić kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnienia. Jeżeli wniosek wskazuje adres, gdzie nikt nie mieszka, kontrola może zostać uznana za przeprowadzoną, a ewentualne naruszenia – nieudowodnione, ale to działa na niekorzyść ubezpieczonego.
Po trzecie, pomijane są informacje o innej aktywności zarobkowej. Nawet dorywcze zlecenie czy krótka umowa o dzieło może mieć znaczenie dla prawa do zasiłku. W razie wątpliwości lepiej podać tę informację i wyjaśnić szczegóły, niż ryzykować zarzut wyłudzenia świadczenia.
Dobrym nawykiem jest zrobienie kopii wypełnionego ZUS Z-10 (skan lub zdjęcie). Ułatwia to późniejsze wyjaśnianie sprawy, szczególnie gdy ZUS pyta o dane sprzed kilku miesięcy, a oryginalny druk zaginął.
Przykład wypełnienia ZUS Z-10 krok po kroku
Poniżej przykładowa sytuacja i sposób wypełnienia kluczowych pól. Przykład ma charakter poglądowy i pokazuje logikę formularza.
Założenia:
- Umowa o pracę rozwiązana za porozumieniem stron z dniem 31.05.2024 r.
- Osoba zachorowała i otrzymała e-ZLA od 05.06.2024 r. do 20.06.2024 r.
- Po rozwiązaniu umowy nie było innego zatrudnienia ani działalności gospodarczej.
- Dane osobowe – w górnej części druku wpisuje się: Kowalski, Jan; data urodzenia 10.10.1985 r.; PESEL 85101012345; adres: ul. Przykładowa 5/7, 00-001 Warszawa. Numer telefonu i e-mail, jeśli są, warto uzupełnić.
- Numer rachunku bankowego – wpisuje się 26-cyfrowy numer konta, np. 12 3456 7890 1234 5678 9012 3456, bez spacji, pojedynczo w każde okienko. Jeżeli preferowany jest przekaz pocztowy, to pole zostawia się puste.
- Dane płatnika – w rubryce płatnika składek: „ABC Sp. z o.o.”, ul. Firmowa 10, Warszawa. Rodzaj tytułu ubezpieczenia: zaznacza się kwadrat „pracownik”. Datę ustania tytułu do ubezpieczenia chorobowego wpisuje się: 31.05.2024 r. – zgodnie ze świadectwem pracy.
- Okres niezdolności do pracy – w części dotyczącej choroby wpisuje się: od 05.06.2024 r. do 20.06.2024 r. Jeżeli zwolnienie zostało przedłużone, kolejne okresy dopisuje się poniżej. Wskazuje się, że niezdolność do pracy powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia, ale w ustawowym terminie – ZUS sam to zweryfikuje na podstawie dat.
- Okoliczności choroby – zaznacza się „nie”, jeżeli nie była to choroba zawodowa, wypadek przy pracy ani wypadek w drodze do pracy. Jeżeli choroba powstała po zwykłym zachorowaniu, bez szczególnych okoliczności, pozostałe pola pozostają puste lub z odpowiedzią „nie” zgodnie z opisem na druku.
- Inne tytuły ubezpieczenia – zaznacza się, że po 31.05.2024 r. nie podjęto innego zatrudnienia, nie założono działalności gospodarczej i nie ma innego tytułu do ubezpieczeń. Gdyby np. od 15.06.2024 r. rozpoczęła się nowa umowa o pracę, trzeba byłoby to wskazać – wówczas ZUS zbada, czy zasiłek po ustaniu poprzedniego tytułu w ogóle przysługuje.
- Oświadczenia końcowe – na końcu druku wpisuje się miejscowość (Warszawa), datę wypełnienia wniosku (np. 25.06.2024 r.) oraz składa czytelny podpis. Wersja papierowa powinna być podpisana długopisem, bez skreśleń w polu podpisu.
Tak wypełniony druk składa się w oddziale ZUS właściwym dla miejsca zamieszkania, wysyła pocztą lub przesyła elektronicznie przez PUE ZUS (wtedy część pól jest wypełniana automatycznie przez system). Do wniosku dołącza się wymagane dokumenty, jeżeli ZUS ich jeszcze nie posiada: np. kopię świadectwa pracy, dokumenty powypadkowe czy dodatkowe zaświadczenia lekarskie w nietypowych przypadkach.
Przed wysłaniem całość warto jeszcze raz przejrzeć pod kątem trzech rzeczy: poprawności dat (ustanie ubezpieczenia, okres zwolnienia, data wypełnienia), zgodności danych osobowych z dokumentem tożsamości oraz kompletności oświadczeń o innych źródłach dochodu. Dzięki temu postępowanie o przyznanie zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia przebiega szybciej i bez zbędnej korespondencji z ZUS.