Urlop dla poratowania zdrowia to sztywno określony w czasie przywilej nauczyciela z Karty Nauczyciela. Błąd w wyliczeniu może skutkować skróceniem urlopu lub problemami przy powrocie do pracy. Najwięcej wątpliwości budzi to, czy taki urlop powinien kończyć się w czerwcu, czy w sierpniu, czyli z końcem zajęć czy końcem roku szkolnego. W praktyce kluczowe jest prawidłowe liczenie okresu urlopu: od którego dnia, na ile miesięcy, jak traktować wakacje i co na to orzecznictwo. Poniżej porządne omówienie tematu z przykładami, które da się przełożyć na konkretne decyzje w szkole.
Podstawa prawna: ile może trwać urlop dla poratowania zdrowia
Urlop dla poratowania zdrowia dla nauczycieli reguluje art. 73 Karty Nauczyciela. Z tego przepisu wynikają dwie kluczowe informacje dotyczące czasu trwania:
- jednorazowo urlop może trwać do 1 roku,
- łączny wymiar takich urlopów w całej karierze nauczyciela nie może przekroczyć 3 lat.
Nauczyciel składa wniosek zwykle na określoną liczbę miesięcy (np. 6, 9, 12) lub wskazuje przedział dat, a organ udzielający urlopu (dyrektor / organ prowadzący, zależnie od przypadku) określa dokładne ramy czasowe.
Przy liczeniu pojawia się praktyczny problem: czy „rok” to 12 miesięcy kalendarzowych licząc od dnia rozpoczęcia urlopu, czy okres do końca roku szkolnego, czyli np. do 31 sierpnia? Tu właśnie powstaje dylemat „do czerwca czy do sierpnia”.
Rok szkolny, rok kalendarzowy i zakończenie zajęć – gdzie tu konflikt?
System oświaty opiera się na roku szkolnym, który trwa od 1 września do 31 sierpnia. Z kolei uprawnienia urlopowe w wielu przypadkach liczone są w miesiącach kalendarzowych lub latach kalendarzowych. Urlop dla poratowania zdrowia łączy oba światy – pracowniczy i szkolny – co rodzi sporo zamieszania.
W praktyce pojawia się kilka typowych pytań:
- jeśli urlop zaczyna się np. 1 września na 12 miesięcy, to czy kończy się 31 sierpnia, czy wcześniej, z końcem zajęć dydaktycznych (np. ok. 20 czerwca)?
- czy warto „celować” z końcem urlopu w czerwiec, żeby od lipca wejść w „zwykły” urlop wypoczynkowy nauczyciela?
- co jeśli termin 12 miesięcy wypada w połowie wakacji?
Prawo nie przewiduje tu żadnej „magicznej” zasady typu: urlop dla poratowania zdrowia zawsze do końca czerwca lub do końca sierpnia. Podstawą jest okres wskazany w decyzji o udzieleniu urlopu, liczony zgodnie z ogólnymi zasadami prawa pracy i Kodeksu cywilnego (miesiące i lata kalendarzowe).
Jak liczyć okres urlopu: miesiące, lata, konkretne daty
Jeżeli decyzja o udzieleniu urlopu wskazuje konkretną datę początkową i końcową (np. od 1.09.2025 do 31.08.2026), sprawa jest prosta – urlop trwa dokładnie ten okres, bez kombinowania z czerwcem czy sierpniem.
Więcej wątpliwości pojawia się, gdy decyzja brzmi ogólnie: „udziela się urlopu dla poratowania zdrowia na okres 1 roku” albo „na okres 9 miesięcy”. Wtedy stosuje się klasyczną zasadę liczenia terminów:
- miesiąc to miesiąc kalendarzowy,
- jeżeli termin liczony jest w miesiącach i zaczyna się danego dnia, kończy się w dniu, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu (np. od 15 listopada 2025 – 6 miesięcy urlopu – do 15 maja 2026),
- rok to 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych, liczonych od dnia rozpoczęcia urlopu.
Nie ma tu automatycznego „podciągania” do końca roku szkolnego czy do zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Jeśli urlop zaczyna się 10 października na 12 miesięcy, zakończy się 10 października kolejnego roku – nawet jeśli po drodze są wakacje.
Urlop dla poratowania zdrowia liczy się w pełnych miesiącach lub latach kalendarzowych, a nie „do czerwca” czy „do końca roku szkolnego”, chyba że w decyzji wprost wskazano taki konkretny termin końcowy.
Urlop do czerwca czy do sierpnia – co to faktycznie zmienia?
Dylemat „do czerwca czy sierpnia” dotyczy najczęściej takiej sytuacji:
- nauczyciel ma orzeczenie lekarskie wskazujące np. 12 miesięcy urlopu,
- rok szkolny kończy się formalnie 31 sierpnia, ale zajęcia dydaktyczne – w czerwcu,
- po powrocie nauczyciel chciałby „wrócić” na normalny tok roku szkolnego lub skorzystać z pełnego urlopu wypoczynkowego w wakacje.
W praktyce pojawiają się dwa scenariusze:
Urlop kończący się w czerwcu – powrót na wakacje
Jeśli urlop dla poratowania zdrowia kończy się np. 20 czerwca, od dnia następnego nauczyciel:
- znów pozostaje w „normalnym” stosunku pracy (bez zawieszenia wykonywania obowiązków),
- w lipcu i sierpniu korzysta ze zwykłego urlopu wypoczynkowego nauczyciela, wynikającego z art. 64 Karty Nauczyciela (ferie letnie),
- zachowuje prawo do wynagrodzenia jak za urlop wypoczynkowy.
Takie ustawienie daty końcowej bywa korzystne z perspektywy psychicznej i organizacyjnej – nauczyciel wraca do pracy w nowym roku szkolnym po pełnych wakacjach, a nie „w trakcie” lata. Z prawnego punktu widzenia nie ma przeszkód, by decyzja o urlopie była wydana np. na okres:
od 21 czerwca 2025 do 20 czerwca 2026
Wtedy po 20 czerwca 2026 nauczyciel od razu wchodzi w reżim urlopu wypoczynkowego wynikającego z ferii letnich.
Urlop kończący się w sierpniu – powrót „na start” roku szkolnego
Jeśli urlop kończy się np. 31 sierpnia, sytuacja wygląda inaczej:
- cały okres wakacji letnich (lipiec–sierpień) obejmuje urlop dla poratowania zdrowia, nie urlop wypoczynkowy,
- nauczyciel wraca do pracy z dniem 1 września, wchodząc od razu w nowy rok szkolny,
- nie ma odrębnego „dodatkowego” urlopu wypoczynkowego po zakończeniu urlopu zdrowotnego – wakacje już „przeleciały” w ramach urlopu dla poratowania zdrowia.
Tu też nie ma naruszenia prawa – urlop zdrowotny jak najbardziej może obejmować okres ferii. W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że to inny tytuł nieświadczenia pracy niż urlop wypoczynkowy, ale nie ma zakazu, żeby się pokrywały w czasie.
Różnica jest więc czysto praktyczna i finansowo-organizacyjna, nie prawna: w jednym wariancie po urlopie zdrowotnym jest jeszcze realny czas urlopu wypoczynkowego (lipiec–sierpień), w drugim – nauczyciel wraca „z marszu” we wrześniu.
Dlaczego często mówi się o „do czerwca” i skąd biorą się nieporozumienia
W wielu szkołach przyjęta jest praktyka planowania końca urlopu dla poratowania zdrowia tak, by wypadał najpóźniej z końcem zajęć dydaktycznych, czyli w okolicach końca czerwca. Wynika to z kilku powodów:
- łatwiej zaplanować organizację pracy od nowego roku szkolnego,
- nauczyciel ma czas na „miękki powrót” po urlopie, spędzając wakacje już jako pracownik na urlopie wypoczynkowym,
- uniknięcie sytuacji, gdy ktoś schodzi z urlopu zdrowotnego np. 10 sierpnia i ma 3 tygodnie „pustki” przed rozpoczęciem roku szkolnego.
Stąd wzięło się przekonanie, że urlop dla poratowania zdrowia „powinien” kończyć się w czerwcu. W rzeczywistości to tylko praktyka organizacyjna, a nie obowiązująca zasada prawa.
Nie istnieje przepis nakazujący kończenie urlopu dla poratowania zdrowia z końcem czerwca lub sierpnia. Decydują: okres wskazany w orzeczeniu lekarskim i data określona w decyzji o udzieleniu urlopu.
Przykłady liczenia: jak konkretnie wychodzą daty
Najłatwiej zrozumieć różnicę na kilku prostych przykładach.
Przykład 1: Urlop od 1 września na 12 miesięcy
Decyzja: urlop na 12 miesięcy od 1.09.2025.
Termin końcowy: 31.08.2026 (12 pełnych miesięcy kalendarzowych).
Efekt: cały kolejny rok szkolny, w tym wakacje 2026, jest objęty urlopem zdrowotnym.
Przykład 2: Urlop od 21 czerwca na 12 miesięcy
Decyzja: urlop na 12 miesięcy od 21.06.2025.
Termin końcowy: 20.06.2026.
Efekt: nauczyciel kończy urlop w czerwcu, a lipiec–sierpień 2026 spędza już na normalnym urlopie wypoczynkowym.
Przykład 3: Urlop na 9 miesięcy zaczynający się w trakcie roku
Decyzja: urlop na 9 miesięcy od 15.01.2026.
Termin końcowy: 15.10.2026.
Efekt: urlop obejmuje część dwóch lat szkolnych, w tym wakacje. Nauczyciel wraca do pracy w październiku, czyli „w środku” roku szkolnego.
Przykład 4: Decyzja od 1 września do 30 czerwca
Czasem dyrektor lub organ prowadzący, mając orzeczenie np. na 10–12 miesięcy, ustala okres: 1.09.2025–30.06.2026.
Efekt: urlop trwa 10 miesięcy (mniej niż maksymalny rok), kończy się wraz z zakończeniem zajęć. Pozostały okres potencjalnego urlopu można wykorzystać później, o ile pozwala na to limit 3 lat z Karty Nauczyciela.
Jak ustalać datę końcową w praktyce (dla nauczyciela i dla dyrektora)
Przy planowaniu urlopu dla poratowania zdrowia warto jasno rozdzielić dwie rzeczy:
- co wynika z orzeczenia lekarskiego,
- jak ten okres zostanie „przelany” na decyzję o udzieleniu urlopu.
Orzeczenie lekarskie może wskazywać np. „konieczność udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia przez okres 12 miesięcy”. Z prawnego punktu widzenia oznacza to, że decyzja powinna dać pełne 12 miesięcy – ale nie ma obowiązku, by ten okres zaczynał się dokładnie w dniu wystawienia orzeczenia. Zwykle zaczyna się w dacie wskazanej we wniosku nauczyciela (o ile dyrektor/organ się na to godzi).
Przy ustalaniu daty końcowej warto wziąć pod uwagę:
- czy ma sens, by urlop kończył się w trakcie wakacji lub np. 5 sierpnia,
- czy lepiej „domknąć” rok szkolny i skończyć urlop 30 czerwca, nawet jeśli oznacza to np. 10–11 miesięcy zamiast pełnego roku,
- czy nauczyciel planuje ewentualne kolejne urlopy zdrowotne w przyszłości – wtedy wykorzystanie „pełnego roku” może mieć znaczenie.
Często wybierane rozwiązanie to świadome skrócenie okresu urlopu (np. 10 miesięcy zamiast 12), tak by skończył się on z końcem zajęć. Nie narusza to prawa, o ile nauczyciel akceptuje krótszy okres niż maksymalnie dopuszczalny w orzeczeniu.
Urlop zdrowotny a urlop wypoczynkowy nauczyciela – ważne rozróżnienie
Urlop dla poratowania zdrowia i urlop wypoczynkowy nauczyciela (feryjny) to dwa różne tytuły zwolnienia z pracy. Podstawowa różnica:
- urlop zdrowotny – cel: leczenie, regeneracja zdrowia; trwa maksymalnie 1 rok jednorazowo; przysługuje tylko nauczycielom spełniającym określone warunki (m.in. staż, pełny etat),
- urlop wypoczynkowy – związany z feriami szkolnymi; co do zasady pokrywa się z okresem ferii zimowych i letnich.
Jeżeli urlop dla poratowania zdrowia obejmuje okres wakacji, nie oznacza to utraty prawa do urlopu wypoczynkowego w sensie „prawnym” – po prostu oba typy urlopów pokrywają się czasowo. Ustawodawca wyraźnie nie przewidział żadnego „dodatkowego” urlopu po zakończeniu urlopu dla poratowania zdrowia, jeżeli ten obejmował ferie.
Stąd różnica między zakończeniem urlopu w czerwcu a w sierpniu jest bardziej praktyczna niż czysto prawna, ale dla konkretnego nauczyciela może być bardzo odczuwalna.
Podsumowanie: jak liczyć i jak świadomie wybrać wariant
Urlop dla poratowania zdrowia liczy się według okresu wskazanego w decyzji, opartej na orzeczeniu lekarskim: miesiące i lata rozumiane są jako okresy kalendarzowe, a nie do „końca roku szkolnego”. Nie ma przepisu, który automatycznie nakazywałby kończenie urlopu w czerwcu lub sierpniu.
Wybór między zakończeniem urlopu w czerwcu a w sierpniu to tak naprawdę wybór między:
- powrotem na wakacje i wejściem w nowy rok szkolny po okresie urlopu wypoczynkowego,
- a powrotem bezpośrednio z urlopu zdrowotnego do pracy od 1 września.
Przy planowaniu warto dokładnie przeanalizować daty: od kiedy ma rozpocząć się urlop, ile miesięcy ma trwać, kiedy wypadałby jego koniec i czy opłaca się (organizacyjnie i życiowo) zakończyć go wraz z zajęciami dydaktycznymi, czy dopiero z końcem wakacji.